Çin uygarlığının göklere ilgisi Antik Pekin Rasathanesi’nde yaşatılıyor

cin uygarliginin goklere ilgisi antik pekin rasathanesinde yasatiliyor qja2sqCO

Çin’in başşehri Pekin’in merkezindeki yarım asırlık rasathane, teleskobun icadından evvelki devre ilişkin astronomik müşahede aletleri ve yıldız haritalarıyla Çin uygarlığının göklere ilgisinin uzun geçmişini gözler önüne seriyor. Geçmişte kenti çevreleyen surların bulunduğu ikinci etraf yolu üzerindeki korunan seçkin tarihi yapılardan Antik Pekin Rasathanesi, “dünyadaki en eski gözlemevlerinden biri” olarak biliniyor.

Müzeye dönüştürülen rasathanede, ortalarında gök küresi, eliptik bilezikler, güneş ve ay saatleri ile açı ölçerlerin olduğu çok sayıda mekanik müşahede aleti bulunuyor. Teleskobun 17. yüzyıldaki icadından evvel üretilen donanım ve düzenekler, Çin uygarlığının asrılar boyunca vakti hakikat halde ölçebilmek ve gök olaylarının tertibini anlayabilmek için isabetli astronomik gözleme verdiği kıymeti ortaya koyuyor.

Ming Hanedanı periyodunda 1442’de kurulan rasathane, Ming ve akabinde gelen Çing Hanedanı evrelerinde, 20. yüzyıl başına kadar hizmet verdi. Hollandalı Cizvit rahip Ferdinand Verbiest, 1673’te rasathanenin sorumluluğunu üstlenirken, çok sayıda ölçüm aletini yine yaptırdı ve birtakım yeni aletler geliştirdi.

İKİ FARKLI ANLAYIŞI EKLEKTİK BİÇİMDE BİR ORTAYA GETİRDİĞİ GÖZLENİYOR

Rasathane müzesi, 40 metreye 40 metre genişliğinde ve 15 metre yüksekliğindeki sur kulesi, bahçe, stant kısımlarının çevrelediği iç avludan oluşuyor. Avlu, bahçe ve kulede asılları ve replikaları sergilenen alet ve düzeneklerdeki ejderha süslemeleri, Batı teknolojisi ile klasik Çin kültürünü ve estetiğini birleştiren bir anlayışı yansıtıyor.
Stant alanlarının çevrelediği iç avluda; yıldız saati, ay saati, Güneş’in yükseklik açısını ölçen kare tabla ve bilezik küresi replikaları bulunuyor.

cin uygarliginin goklere ilgisi antik pekin rasathanesinde yasatiliyor 0

Sur kulesinde ise Dünya ve Güneş’in pozisyonlarını, göksel hareketlerin mühletini, gün-gece eşitliklerini (ekinoks) ile gün dönümlerini (solstis) saptamaya yarayan bilezik küresi ile yıldızların konum-yükseklik açılarını ölçmeye yarayan sekstant, kadran, teodolit ve altazimut aletlerinden birer örnek görülebiliyor.

Verbiest tarafından 1673’te yaptırılan, gök cisimlerinin beliriş ve kayboluş vakitlerini ve rastgele andaki yükseklik açılarını belirlemeye yarayan, yıldız haritalarının hazırlanmasına yardımcı gök küresi ise kulenin ortasına konuşlandırılmış. Klâsik Çin gök bilimi, ekvator eksenliydi, Dünya’nın kendi etrafındaki dönüşünü temel alıyordu ve kutup etrafındaki daima görülebilen yıldızların gözlemlenmesine dayanıyordu. Meğer Batı gök bilimi, Dünya’nın Güneş etrafındaki dönüşünü temel alıyor ve Güneş ile doğan gök cisimlerinin periyodik hareketlerine odaklanıyordu.

cin uygarliginin goklere ilgisi antik pekin rasathanesinde yasatiliyor 1 7NJ9g4gY

Antik Pekin Rasathanesi Müzesi’ndeki teleskop öncesi aletlerin Çin ve Batı’daki iki farklı anlayışı eklektik halde bir ortaya getirdiği gözleniyor.

“GÖĞÜN OĞLU” VE “GÖKSEL YETKİ”

Çin’deki gök bilim çalışmalarının tarihi 3 bin yıl geriye gidiyor. İmparatorluk gök bilimcileri, klasik Çin kozmolojisine nazaran “Göğün Oğlu” olduğuna inanılan İmparator’u, semavi sistem ve değişimleri hakkında bilgilendiriyorlardı. İmparator, yönetme yetkisini “göklerden” alıyordu. Adil olmayan, yanılgılı bir yönetim, “göğün hükmünün” değişmesine, imparatorun “göksel yetkisini” kaybetmesine yol açabilirdi. Bu sebeple gök bilimi, iktidarı ve siyaseti yakından ilgilendiren bir faaliyet alanıydı.

cin uygarliginin goklere ilgisi antik pekin rasathanesinde yasatiliyor 2 4wZBg2ml

Şang Hanedanı evresinde, MÖ 1300 civarında birinci yıldız haritasının yapıldığı kestirim ediliyor. Takımyıldızları “hane” ismi verilen 28 bölgeye ayıran Çin’e has sınıflandırmaya bu devrandan kalma “kehanet kemikleri” ismi verilen arkeolojik bulgularda rastlanıyor.
Sistemli astronomik müşahedeler ve buna ait ayrıntılı kayıtların birinci örnekleri Savaşan Devletler periyodunda (MÖ 475-221) ortaya çıktı, klasik Çin imparatorluk anlayışının formlandığı Han Hanedanı devri (MÖ 206-MS 220) ve sonrasında gelişti ve kurumlaştı.
Budizm’in Çin’de yayılmasıyla Hint gök biliminin kavramları, Doğu Han Hanedanı periyodundan (25-220) itibaren bilhassa Tang Hanedanı devrinde (618-907) benimsenmeye başlandı.

9. ve 12. yüzyıllarda altın açığını yaşayan İslam gök biliminin kavram ve bulguları da Moğol kökenli Yuan Hanedanı devrinde (1271-1368) Saray’da görevlendirilen Müslüman gök bilimcilerle Çin topraklarına ulaştı. Çin’e 16. yüzyılın sonundan itibaren girmeye başlayan Hristiyan Cizvit misyonerler ise Batı’nın astronomi kavram ve araçlarını aktardı. Cizvitler, Çin’de matematik, astronomi, haritacılık, coğrafya üzere bilimsel ve teknik alanların gelişimine katkıda bulundu.

Bugün ileri teknolojiye sahip çok sayıda teleskoba ve gözlemevine mesken sahipliği yapan ayrıyeten kendi uzay programını yürüten Çin, “modern gök bilimi alanında en ileri ülkelerden birisi” pozisyonunda bulunuyor.

– Çin,Gök,Gök Bilim,Alet,Rasathane,Gözlem,Yıldız,Astronomi,Han,Düzen,Açı,Güneş,Çevre

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir